Stari Niš

Tvrđava kralja lala

Najpoznatija niška građevina koja je ujedno i vekovima simbol grada nalazi i na lokalnom grbu je Stambol kapija niške tvrđave. Niška tvrđava izgrađena je u 18. veku na istom mestu nekih ranijih utvrđenja koje su vekovima opstajala tu sa samo jednim jedinim ciljem odbrane grada. Ova monumentalna građevina kakvom je mi vidimo danas izgrađena je u vreme ratova između osmanske i habsburške monarhije koji su se u 17. i 18. veku vodili na teritoriji današnje Srbije.

Manje više svima nama je poznato da su turskom opsadom Beča 1683. godine Turci započeli svoj konačni obračun sa Austrijom u želji da osvoje prestonicu i poraze tako veliku monarhiju kakva je bila Habzburška monarhija. Кako to ipak nisu uspeli, ratna sreća se okrenula i Turci su se ubrzo posle više vekova prvi put našli u defanzivi. Кarlovačkim mirom iz 1699.godine granica između dva carstva ponovo je vraćena na dve reke Savu i Dunav.

Na tron Osmanske imperije dolazi Ahmet III, za to vreme moderan i školovan vladar koji želi da po evropskom uzoru reformiše svoje carstvo. Njagova opsesija svetom lale očigledno se prenosila na sve delove carstva, pa čak i na ostalu osmansku elitu tog doba. Posebno se to ogleda u umetnosti tog perioda u posrnulom osmanskom carstvu te je u istoriji to doba njegove vladavine poznato kao „vreme lala“.

Foto: Vladimir Jovanović

Njagove reforme uspele su da uspore propast Osmanske imperije i čak da mu u nekim delovima ofanzivom (Peloponez i severne obalasti carstva) povrate stari sjaj. Ali njegova armiija je na Balkanu i dalje bila u defanzivi. Već početkom 18. veka Ahmetova vojska gubi Beograd, a novim Požarevačkim mirom 1718. godine Austrija je dobija Banat i deo Srbije severno od reke Zapadne Morave. Sada austrijanci po projektima njihovog generala i iskusnog stručnjaka za fortifikacijske objekte Nikole Doksata nastavili da utvrđuju moćnu Beogradsku tvrđavu dok su Turci bili primorani da otpočnu izgradnju novog uporišta koje će učvrstiti ugrožene granice carstva.

Sultanovom poveljom od 19. februara 1719. otpočela je izgradnja velike tvrđave u Nišu. Niš tada postaje centar beglerbegluka Rumelije-turskih poseda u Evropi. Izgrađena tvrđava je poligonalnog oblika sa sedam nejednakih strana. Visina bedema bila je osam metara, a prosečna širina tri metra, dok je ukupna dužina bedema bila 2100 metara. Površina tvrđave bila je oko 22 hektara.

Foto: Vladimir Jovanović

Završetak glavne, Stambol kapije 1723. godine je obeležen postavljanjem ploče na kojoj i danas piše:

„Car koji je veličanstven kao Aleksandar, car koji je slavan kao Darije, jeste sultan sultana svetlih Ahmet Han… On načini grad niški po Aleksandrovoj sistemi i stavi dušmaninu gvozdenu prečagu na put. On namesti ovom gradu gvozdene kapije i pozavideše ovom gradu i Rodos i Кandija. Na zidovima gradskim sagradi kule i bedeme mu podiže do svoda nebeskoga …“.

Ahmet III, poznat i kao kralj lala, ubrzo je zbačen je sa prestola 1730. godine. U vreme Austrijsko-turskog rata iz 1737. godine, Turci su morale da napuste Niš i da Nišku tvrđavu prepuste svojim neprijateljima. U tom naletu, austrijska vojska pod komandom neiskusnog generala Sekendorfa, odlučuje da osvoji i Novi Pazar. U tome nije uspeo Austrija biva potučena do nogu, a prilikom povlačenja Sekendorf naređuje već pomenutom generalu Doksatu da sa 8.000 vojnika ostane u Nišu, kako bi obezbedio odstupnicu ostatku vojske.

Foto: Vladimir Jovanović

Reorganizovana turska armija kreće za Niš sa 80.000 vojnika.

Кako bi izbegao pokolj, Doksat prihvata pregovore sa Turcima. Tokom narednih nekoliko dana, koliko su pregovori trajali, Doksat naređuje vojsci da izvodi manevre kako bi neprijatelju izgledalo da ih u gradu ima više. Us­peo je da ube­di Tur­ke da će bit­ka i za njih bi­ti te­ška i iz­dej­stvo­vao je mir­no po­vla­če­nje iz Ni­ša, bez for­mal­ne pre­da­je i spasio vojsku pogibije. Nikola Doksat je zbog predaje Niša nepravedno osuđen i pogubljen kao izdajnik, da bi već septembra 1739. Austrija pod pritiskom turske ofanzive predala i Beograd. Beogradskim mirom reke Sava i Dunav ponovo postaju granica islama i hrišćanstva.

U narednom veku nije bilo velikih ratova između dva carstva. U Turskoj i u Austriji dolazi do nacionalnog pokreta srpskog naroda koji je okončan stvaranjem najpre srpskih autonomija (Кneževine Srbije u Osmanskom carstvu i Vojvodine Srbije u Habsburškom carstvu), a zatim i nezavisne države Srbije. U sukobu ove dve svetske imperije rođena je moderna srpska država.

Dragi čitaoci, ako želite da budete u toku i saznate prvi najnovije vesti iz Niša, preuzmite aplikaciju Niške Vesti za Android ili iPhone.

Povezane vesti

Jedan komnetar

  1. Svaki put kad posetite spomenik takve velicine, ne mozete da se ne zapitate kako je u to vreme gradjeno, kojom snagom, voljom, sposobnoscu, bez tehnologije.

Ostavite odgovor

Vaša adresa e-pošte neće biti objavljena.

Back to top button