Vojvoda koji je oslobodio Niš: Sećanje na Petra Bojovića

Vojvoda Petar Bojović, jedan od najvećih srpskih vojskovođa i poslednji general koji je poneo najviše vojno zvanje, vojvoda, rođen je na današnji dan 16. jula 1858. godine u selu Miševići kod Nove Varoši. Njegovo ime zauzima posebno mesto u istoriji Niša, jer je upravo pod njegovom komandom grad oslobođen u završnici Prvog svetskog rata.

Bojović je potekao iz skromne zemljoradničke porodice, a vojnički put započeo je još kao sedamnaestogodišnjak upisom Artiljerijske škole, gde je bio u generaciji sa budućim vojvodama Stepom Stepanovićem i Živojinom Mišićem. Već naredne godine, po izbijanju Srpsko-turskog rata, našao se na frontu.

Tokom decenija službe učestvovao je u gotovo svim najvažnijim ratovima koje je Srbija vodila krajem 19. i početkom 20. veka, od srpsko-turskih ratova i Srpsko-bugarskog rata do balkanskih ratova, u kojima se posebno istakao u Kumanovskoj, Bitoljskoj i Bregalničkoj bici.

Na početku Prvog svetskog rata poverena mu je komanda Prve armije, a najveći uspeh ostvario je nakon proboja Solunskog fronta. Za izuzetne ratne zasluge 1918. godine unapređen je u čin vojvode, čime je postao četvrti i poslednji srpski general koji je dobio to najviše vojno zvanje, posle Radomira Putnika, Stepe Stepanovića i Živojina Mišića.

U završnim operacijama za oslobođenje juga Srbije doneo je ključnu odluku da pregrupiše snage Prve armije i napadne neprijatelja između zapadne obale Južne Morave i Pasjače. Moravska divizija dobila je zadatak da ovlada položajima na Seličevici i sa južne strane prodre ka gradu, dok je ostatak armije napredovao dolinom Južne Morave.

Video: Ministarstvo odbrane i Vojska Srbije

Posle oslobađanja Vranja i Leskovca, srpske jedinice stigle su pred Niš. U borbama 11. oktobra 1918. godine teško je poražena glavnina nemačke Jedanaeste armije, zbog čega su se okupacione snage tokom noći povukle iz Niša i Prokuplja.

Pripadnici Prve srpske armije ušli su u Niš 12. oktobra 1918. godine, a Moravska divizija je do podneva u potpunosti uspostavila kontrolu nad gradom. Ubrzo su pristigli i delovi francuske konjičke brigade generala Šarla Tranijea, čime je oslobođenje Niša i zvanično okončano.

Zahvalnost prema vojvodi Petru Bojoviću Niš čuva i danas. Njegova spomen-bista nalazi se u Parku 7. juli, okrenuta ka Trgu kralja Milana, a upravo na tom mestu svake godine, 12. oktobra, polažu se venci u znak sećanja na oslobođenje grada u Prvom svetskom ratu.

Posle završetka rata Bojović je penzionisan 1921. godine. Poslednje godine života proveo je povučeno u Beogradu, gde je živeo skromno. Nakon oslobođenja prestonice 1944. godine doživeo je neprijatnosti koje ni danas nisu do kraja rasvetljene, a preminuo je 19. januara 1945. godine. Sahranjen je na Novom groblju u Beogradu, bez vojnih počasti.

Iako je tokom života odlikovan najvišim domaćim i brojnim stranim priznanjima za hrabrost i vojničke zasluge, mnogi istoričari smatraju da njegovo delo decenijama nije bilo dovoljno zastupljeno u javnosti. Ipak, u Nišu njegovo ime ostaje neraskidivo povezano sa jednim od najsvetlijih datuma u istoriji grada, 12. oktobrom 1918. godine, kada je posle višegodišnje okupacije ponovo zavijorila srpska zastava.